Uyuyan HPV: Negatif Testten Sonra HPV Neden Yeniden Pozitif Çıkar?

Muayenehanede en sık duyduğum cümlelerden biri şudur: “Hocam, iki yıl önce testim temizdi, şimdi nasıl pozitif çıktı?” Ardından genellikle eşe yönelen bir soru gelir. Bu yazıda HPV’nin uzun süre sessiz kalabilme özelliğini, negatif bir testten sonra neden yeniden pozitif sonuç alınabildiğini, virüsü neyin uyandırdığını ve böyle bir sonuçla karşılaştığınızda hangi adımların atıldığını anlatıyorum.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Test sonucunuzun yorumu ve takip planınız hekiminiz tarafından belirlenir.

Latent (Uyuyan) HPV Ne Demek?

HPV, rahim ağzını örten epitelin en alt katmanındaki bazal hücrelere yerleşir. Enfeksiyondan sonra üç farklı seyir izlenebilir:

İçindekiler

1. Latent (Uyuyan) HPV Ne Demek?
2. "HPV Temizlenir mi?" Yazısından Farkı
3. Negatif Testten Sonra HPV Neden Yeniden Pozitif Çıkar?
4. Uyuyan Virüsü Ne Uyandırır?
5. Eşim mi Bulaştırdı? İlişki ve Güven Sorusu
6. Yeniden Pozitif Çıkınca Ne Yapılır?
7. Tedavisi ve Aşının Yeri
8. Negatif Sonuçtan Sonra Taramayı Bırakabilir miyim?
9. Sık Sorulan Sorular

• Aktif enfeksiyon: Virüs çoğalır, testlerde saptanır, bazen smear’de hücre değişikliği yapar.
• Kalıcı (persistan) enfeksiyon: Aynı yüksek riskli tip ardışık testlerde pozitif kalır. Kanser öncüsü lezyonlar en çok bu grupta gelişir.
• Latent enfeksiyon: Virüsün genetik materyali bazal hücrelerde çok az miktarda bulunur, yeni virüs üretimi yok denecek kadar azdır ve testlerin saptama eşiğinin altında kalır. Hücre değişikliği yapmaz.

Latent dönemin varlığı hayvan çalışmaları ve uzun süreli izlem verileriyle desteklenir; ancak bir kişide virüsün tamamen temizlendiğini mi yoksa sessizleştiğini mi kesin olarak gösteren rutin bir test yoktur. Bu nedenle negatif HPV sonucu, o an saptanabilir düzeyde virüs olmadığını gösterir.

“HPV Temizlenir mi?” Yazısından Farkı

Sitemizdeki HPV vücuttan atılır mı yazısı, enfeksiyonun çoğu kişide bağışıklık sistemi tarafından nasıl kontrol altına alındığını ve bu süreci destekleyen yaşam alışkanlıklarını anlatır. Bu yazı ise sonraki aşamaya odaklanır: temiz bir sonuçtan sonra HPV’nin neden yeniden ortaya çıkabildiğine ve bu durumun nasıl yorumlanacağına. HPV’nin nasıl bulaştığını ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

Negatif Testten Sonra HPV Neden Yeniden Pozitif Çıkar?

Önceki testi negatif olan bir kadında HPV pozitifliği saptandığında üç olasılık vardır ve çoğu zaman hangisinin geçerli olduğu bilinemez:

• Yeni bulaş: Yeni ya da mevcut eşten daha önce karşılaşılmamış bir HPV tipinin alınması.
• Uyuyan virüsün yeniden aktifleşmesi: Yıllar önce alınmış ve sessiz kalmış virüsün yeniden çoğalarak saptanabilir düzeye çıkması.
• Önceki testin sınırları: Örneğin yetersiz alınması ya da farklı yöntemle yapılan testlerin duyarlılık farkı, düşük düzeydeki virüsün önceki seferde yakalanamamasına yol açabilir.

Aynı tipin yıllar sonra yeniden saptanması uyuyan virüs olasılığını düşündürse de bunu kanıtlamaz. Önemli olan nokta şudur: bu ayrımı yapamamak takibi değiştirmez.

Uyuyan Virüsü Ne Uyandırır?

Latent virüsün yeniden aktifleşmesi büyük ölçüde bağışıklık sisteminin onu baskılama gücündeki azalmayla ilişkilendirilir. Bu açıdan dikkat edilen durumlar şunlardır:

• Organ nakli sonrası kullanılan bağışıklık baskılayıcı ilaçlar
• HIV enfeksiyonu
• Kemoterapi ve uzun süreli yüksek doz kortizon tedavisi
• Romatizmal ve otoimmün hastalıklarda kullanılan biyolojik ilaçlar
• Sigara; rahim ağzındaki yerel bağışıklığı zayıflatır, ayrıntılar sigara ve bağışıklık yazımızdadır
• İleri yaş; bazı araştırmacılar ileri yaşta saptanan yeni pozitifliklerin bir kısmının bu yolla açıklanabileceğini düşünmektedir

Bu durumlardan birini yaşayan kadınlarda tarama aralıklarının hekim tarafından kişiye göre kısaltılması gerekebilir.

Eşim mi Bulaştırdı? İlişki ve Güven Sorusu

HPV pozitifliği çiftler arasında gereksiz kırgınlıklara yol açabiliyor. Bilinmesi gerekenler:

• Bugünkü testler virüsün ne zaman alındığını göstermez.
• Uzun ve tek eşli bir ilişkide ortaya çıkan HPV, iki taraftan birinde yıllarca sessiz kalmış olabilir.
• Erkeklerde güvenilir ve rutin bir HPV taraması yoktur; erkeklerde HPV testinin sınırları ayrı bir yazıda anlatılmıştır.
• HPV toplumda çok yaygındır; cinsel yaşamı olan insanların büyük çoğunluğu hayatının bir döneminde karşılaşır.

Yeniden Pozitif Çıkınca Ne Yapılır?

Yaklaşım, virüsün yeni mi eski mi olduğuna göre değil, test sonucunun içeriğine göre belirlenir:

• HPV 16 ve HPV 18 pozitifliği: Smear sonucu ne olursa olsun genellikle kolposkopi önerilir.
• Diğer yüksek riskli tipler ve normal smear: Çoğu zaman belirli bir süre sonra test tekrarı planlanır; virüsün kendiliğinden kontrol altına alınması için zaman tanınır.
• Anormal smear: Sonucun türüne göre kolposkopi ve gerekirse biyopsi yapılır; ASCUS ve LSIL sonuçları ayrıca açıklanmıştır.
• Biyopside lezyon: CIN 1, CIN 2 ve CIN 3 ayrımına göre izlem ya da tedavi planlanır.

Daha önce konizasyon olmuş kadınlarda yeniden pozitiflik, işlem sonrası takip programı içinde değerlendirilir.

Tedavisi ve Aşının Yeri

Latent ya da aktif HPV’yi hedef alarak yok eden onaylı bir ilaç yoktur. Tedavi, virüsün kendisine değil, yol açtığı hücre değişikliklerine yöneliktir. Takviye ürünlerin uyuyan virüsü kalıcı olarak susturduğunu gösteren güçlü bir kanıt bulunmamaktadır. HPV aşısı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez; ancak uygun kişilerde henüz karşılaşılmamış tiplere karşı koruma sağlayabilir.

Negatif Sonuçtan Sonra Taramayı Bırakabilir miyim?

Hayır. Uyuyan HPV’nin varlığı, tek bir negatif sonucun ömür boyu güvence olmadığını gösterir. HPV negatif sonuç ne anlama gelir ve tarama hangi aralıklarla sürdürülür, ilgili yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Taramayı bırakma yaşı ve koşulları geçmiş sonuçlarınıza göre hekiminizce belirlenir.

Kaynaklar: bu yazı Dünya Sağlık Örgütü (WHO), NCI, Amerikan Kanser Derneği (ACS) ve CDC kaynaklarındaki ortak bilgilere dayanır. Kişisel durumunuz için hekiminizin değerlendirmesi esastır.

HPV sonucunuzu ve takip planınızı konuşmak için iletişim sayfamızdan randevu oluşturabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

HPV testim negatifti, şimdi pozitif çıktı. Yeni mi bulaştı?

Bunu testle ayırt etmek mümkün değildir. Yeni bir bulaş olabileceği gibi, yıllar önce alınmış ve test eşiğinin altında sessiz kalmış virüsün yeniden saptanabilir hâle gelmesi de olasıdır. Takip planı her iki durumda da aynı ölçütlere göre yapılır: HPV tipi ve smear sonucu.

Uzun süredir tek eşliyim, HPV’nin ortaya çıkması aldatıldığım anlamına mı gelir?

Hayır. Uzun ve tek eşli ilişkilerde ortaya çıkan HPV pozitifliği sadakatsizliğin kanıtı değildir. Virüs her iki taraftan birinde yıllarca sessiz kalmış olabilir ve ne zaman alındığı bugünkü testlerle belirlenemez.

Uyuyan HPV bulaştırır mı?

Latent dönemde virüs çok düşük düzeyde bulunduğu için bulaştırıcılığın düşük olduğu düşünülür; ancak bu konuda kesin bir sınır çizilemez. Virüs yeniden aktifleştiğinde bulaşma olasılığı artar. Prezervatif riski azaltır ama tam koruma sağlamaz.

HPV aşısı uyuyan virüsü yok eder mi?

Hayır. Aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez ve vücuttaki virüsü temizlemez. Ancak henüz karşılaşmadığınız HPV tiplerine ve aynı tipin yeniden bulaşmasına karşı koruma sağlayabilir; bu nedenle uygun kişilerde hekimle konuşularak yapılabilir.

Uyuyan HPV’yi uyandırmamak için ne yapabilirim?

Sigarayı bırakmak, bağışıklığı baskılayan bir ilaç kullanıyorsanız takiplerinizi aksatmamak ve önerilen tarama aralıklarına uymak en etkili adımlardır. Virüsü kalıcı olarak sessiz tutmayı sağlayan bir takviye ya da ilaç bulunmamaktadır.