Karın İçi Yapışıklık (Adezyon): Neden Olur, Tehlikeli mi?

Ameliyat geçirmiş hastalarımın sık sorduğu sorulardan biri şudur: “Bende yapışıklık var mı, tehlikeli mi?” Karın içi yapışıklık çok sık görülür, ancak çoğu insanın bundan haberi bile olmaz. Bu yazıda yapışıklığın neden oluştuğunu, hangi belirtilerin önemli olduğunu, ne zaman ameliyat gerektiğini ve jinekolojik cerrahide yapışıklık riskini azaltmak için neler yapıldığını anlatıyorum.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yakınmalarınızın nedeni ve size uygun tedavi muayene ile belirlenir.

Karın İçi Yapışıklık Nedir?

Karın boşluğunu ve organları örten zara periton denir. Bu zar ameliyat, enfeksiyon ya da kanama nedeniyle hasar gördüğünde vücut iyileşme sürecinde fibrin adlı bir protein ağı oluşturur. Normalde bu ağ birkaç gün içinde çözülür. Çözülmediğinde içine bağ dokusu ve damarlar girer; iki yüzeyi birbirine bağlayan kalıcı bantlar oluşur. Bu bantlar ince bir zar gibi olabileceği gibi kalın ve sert de olabilir.

İçindekiler

1. Karın İçi Yapışıklık Nedir?
2. Rahim İçi Yapışıklıktan Farkı
3. Karın İçi Yapışıklık Neden Olur?
4. Hangi Belirtileri Verir?
5. Yapışıklık Ne Zaman Tehlikelidir?
6. Tanı Nasıl Konur?
7. Tedavi: Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
8. Kanser Ameliyatı Geçirmiş Hastalarda Nelere Dikkat Edilir?
9. Yapışıklık Riskini Azaltmak İçin Neler Yapılır?
10. Sık Sorulan Sorular

Rahim İçi Yapışıklıktan Farkı

Halk arasında iki farklı durum için “yapışıklık” denir. rahim içi yapışıklık (Asherman sendromu), rahim boşluğunun iç yüzeyinde oluşur, çoğunlukla kürtaj ya da rahim içi işlemler sonrasında görülür ve adet kanamasında azalmaya yol açar. Karın içi yapışıklık ise rahmin dışında, bağırsaklar, tüpler, yumurtalıklar ve karın duvarı arasında gelişir. Endometriozise bağlı olarak yumurtalıkların rahim arkasında birbirine yapışması da özel bir tablodur ve öpüşen yumurtalıklar yazımızda ayrıca ele alınmıştır. Yumurtalık kanserinin karın zarına yayılımına bağlı tıkanıklık ise farklı bir durumdur ve yumurtalık kanserinde bağırsak tıkanıklığı yazımızda anlatılmıştır.

Karın İçi Yapışıklık Neden Olur?

• Geçirilmiş ameliyatlar: Sezaryen, histerektomi, miyom ameliyatı, yumurtalık kisti ameliyatı ve apandisit en sık nedenlerdir. Açık ameliyatlarda risk genellikle daha yüksektir.
• Pelvik enfeksiyonlar: Tedavisi gecikmiş pelvik inflamatuar hastalık, tüplerin çevresinde yapışıklığa yol açabilir.
• Endometriozis: Her ay tekrarlayan iç kanama ve iltihap, organlar arasında yapışıklık oluşturabilir; ayrıntılar endometriozis ağrısı ve kısırlık yazımızdadır.
• Karın içine kanama: Patlamış dış gebelik ya da yumurtalık kisti sonrası kalan kan yapışıklık oluşumunu kolaylaştırabilir.
• Radyoterapi: Leğen bölgesine uygulanan ışın tedavisi bağırsaklar arasında yapışıklık ve daralmaya neden olabilir.
• Kanser cerrahisi: Geniş kapsamlı jinekolojik kanser ameliyatlarından sonra yapışıklık daha sık görülür ve sonraki ameliyatların planlanmasında dikkate alınır.

Hangi Belirtileri Verir?

Yapışıklıkların büyük çoğunluğu sessizdir. Yakınma yaptığında en sık görülenler şunlardır:

• Uzun süredir devam eden, hareketle ya da belirli pozisyonlarla artan kasık ve karın ağrısı
• Cinsel ilişki sırasında derin ağrı
• Gebe kalmakta zorlanma
• Şişkinlik, kabızlık ve dönem dönem kramp tarzında karın ağrısı

Bu yakınmaların başka pek çok nedeni olabilir; kasık ve pelvik ağrının diğer nedenleri ayrı bir yazıda anlatılmıştır. Ağrıyı yalnızca yapışıklığa bağlamadan önce diğer nedenlerin dışlanması gerekir.

Yapışıklık Ne Zaman Tehlikelidir?

Yapışıklığın en ciddi sonucu bağırsak tıkanıklığıdır. Bir bant bağırsak kıvrımını sıkıştırabilir ya da bağırsağın kendi etrafında dönmesine yol açabilir. Bu durum ameliyattan yıllar sonra bile ortaya çıkabilir ve acil değerlendirme gerektirir. Yapışıklık ayrıca sonraki bir ameliyatı uzatabilir, organ yaralanması riskini artırabilir ve kapalı yöntemle başlanan ameliyatın açık yönteme geçmesini gerektirebilir.

Tanı Nasıl Konur?

Yapışıklık kan testleriyle saptanmaz. Ultrason, MR ve tomografi dolaylı ipuçları verebilir; bağırsak tıkanıklığı şüphesinde tomografi önemli bir araçtır. Ancak yapışıklığın yerini ve yaygınlığını en net gösteren yöntem laparoskopi sırasında doğrudan bakmaktır. Bu nedenle tanı çoğu zaman başka bir neden için yapılan ameliyatta ya da yakınmaların araştırılması sırasında konur.

Tedavi: Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Yakınma yapmayan yapışıklık tedavi edilmez. Yapışıklık bantlarının cerrahi olarak ayrılmasına adezyolizis denir ve genellikle laparoskopik yöntemle yapılır. Bu işlem şu durumlarda gündeme gelir:

• Bağırsak tıkanıklığı; kısmi tıkanıklıkların bir bölümü önce ameliyatsız izlemle düzelebilir
• Başka nedenler dışlandıktan sonra süren ve yaşamı belirgin etkileyen ağrı
• Tüplerin ve yumurtalıkların çevresindeki yapışıklığa bağlı kısırlık

Ameliyat kararında dengeyi gözetmek gerekir: yapışıklığı açmak için yapılan her ameliyat yeni yapışıklık oluşturma potansiyeli taşır. Bu nedenle karar; yakınmanın şiddeti, beklenen fayda ve hastanın cerrahi geçmişi birlikte değerlendirilerek verilir.

Kanser Ameliyatı Geçirmiş Hastalarda Nelere Dikkat Edilir?

Jinekolojik kanser nedeniyle geniş kapsamlı ameliyat geçirmiş ve bazen ardından radyoterapi almış hastalarda yapışıklık daha yaygın olabilir. Bu hastalarda iki nokta önemlidir. Birincisi, yeni başlayan karın ağrısı, şişkinlik ya da bağırsak alışkanlığında değişiklik hem yapışıklığa hem de hastalığın tekrarına bağlı olabilir; ayrımı tahminle değil, muayene ve görüntülemeyle yapmak gerekir. İkincisi, ileride gerekebilecek bir ameliyatın kapalı mı açık mı yapılacağına karar verirken önceki ameliyatın kapsamı ve yapışıklık olasılığı dikkate alınır. Bu nedenle önceki ameliyat raporlarınızı ve patoloji sonuçlarınızı saklamanız, yeni bir hekime başvurduğunuzda yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Yapışıklık Riskini Azaltmak İçin Neler Yapılır?

• Uygun hastalarda açık ameliyat yerine kapalı (laparoskopik) yöntemin tercih edilmesi
• Dokulara nazik davranılması, kanamanın dikkatle kontrol edilmesi ve gereksiz doku hasarından kaçınılması
• Seçilmiş ameliyatlarda yapışıklık önleyici bariyer ürünlerinin kullanılması; bu ürünlerin yararı her durumda aynı değildir
• Pelvik enfeksiyonların erken ve tam tedavisi; cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarda eşin de tedavi edilmesi
• Ameliyattan sonra erken hareket; yürüyüş bağırsakların çalışmasını destekler, ayrıntılar ameliyat sonrası egzersiz programı yazımızdadır

Kaynaklar: bu yazı NHS, NIDDK (ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri), MedlinePlus ve RCOG kaynaklarındaki ortak bilgilere dayanır. Kişisel durumunuz için hekiminizin değerlendirmesi esastır.

Geçirilmiş ameliyat sonrası süren ağrınızı ya da yapışıklık şüphenizi konuşmak için iletişim sayfamızdan randevu oluşturabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Karın içi yapışıklık ultrasonda görünür mü?

Çoğu zaman görünmez. Ultrason, MR ve tomografi yapışıklığı dolaylı bulgularla düşündürebilir; ancak kesin tanı genellikle karnın içine kamerayla bakılan laparoskopi sırasında konur. Bu nedenle yalnızca tanı koymak için ameliyat önerilmez.

Her yapışıklık ameliyatla açılmalı mı?

Hayır. Yakınma yapmayan yapışıklıklar tedavi gerektirmez. Ameliyat; bağırsak tıkanıklığı, açıklanabilen ve başka tedaviye yanıt vermeyen ağrı ya da yapışıklığa bağlı kısırlık gibi durumlarda, fayda ve riskler tartılarak planlanır. Her ameliyatın yeni yapışıklık oluşturabileceği unutulmamalıdır.

Sezaryen sonrası yapışıklık olur mu?

Olabilir. Sezaryen, kadınlarda karın içi yapışıklığın sık nedenlerinden biridir. Çoğu yakınma yapmaz; ancak sonraki sezaryen ya da başka bir karın ameliyatında cerrahinin süresini ve zorluğunu etkileyebilir.

Yapışıklık gebe kalmayı engeller mi?

Tüplerin ve yumurtalıkların çevresindeki yapışıklıklar yumurtanın tüpe geçişini zorlaştırarak gebe kalmayı güçleştirebilir ve dış gebelik riskini artırabilir. Gebelik planlayan ve yapışıklık şüphesi olan kadınlarda değerlendirme kişiye göre yapılır.

Yapışıklık kendiliğinden geçer mi?

Oluşmuş kalıcı yapışıklık bantları genellikle kendiliğinden kaybolmaz. Ancak çoğu hiçbir yakınma yapmadığı için fark edilmeden yaşam boyu sürer ve tedavi gerektirmez.