Kemoterapide Magnezyum Düşüklüğü (Hipomagnezemi): Neden Olur, Belirtileri ve Tedavisi

Kür öncesi kan tahlilinde magnezyum düşük çıktığı söylenen pek çok hasta bunun ne anlama geldiğini, kemoterapiyle ilgisini ve ne yapması gerektiğini merak eder. Bu yazıda hipomagnezeminin kemoterapide neden geliştiğini, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini, nasıl tedavi edildiğini ve beslenmeyle nasıl desteklenebileceğini anlatıyoruz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kendi kan değerlerinizin yorumu ve takviye kararı için tedavinizi yürüten ekibe danışmalısınız.

Hipomagnezemi Nedir, Magnezyum Vücutta Ne İş Yapar?

Magnezyum, vücutta yüzlerce enzimin çalışması için gereken bir mineraldir. Kas ve sinir iletimi, kalp ritmi, enerji üretimi ve kemik yapısı magnezyuma bağlıdır. Vücuttaki magnezyumun büyük bölümü kemiklerde ve hücrelerin içinde bulunur; kanda ölçülen miktar küçük bir kısmıdır. Bu nedenle kan düzeyi düştüğünde hücre içi depolar da çoğu zaman azalmıştır.

İçindekiler

1. Hipomagnezemi Nedir, Magnezyum Vücutta Ne İş Yapar?
2. Kemoterapi Magnezyumu Neden Düşürür?
3. Magnezyum Düşüklüğü Belirtileri: Hangi Şikayetler Düşündürür?
4. Tanı: Kür Öncesi Kan Testinde Neye Bakılır?
5. Tedavi: Ağızdan Takviye mi, Damar Yolu mu?
6. Beslenme: Magnezyumdan Zengin Besinler
7. Bu Yazının Diğer Yazılarımızdan Farkı
8. Sık Sorulan Sorular
9. Kaynaklar

Kandaki düzey böbrekler tarafından ayarlanır. Böbrek kanalcıkları süzülen magnezyumun büyük kısmını geri emer; bu geri emilim bozulduğunda magnezyum idrarla kaybedilir. Kemoterapide hipomagnezeminin ana mekanizması budur.

Kemoterapi Magnezyumu Neden Düşürür?

• Platin grubu ilaçlar: yumurtalık kanseri tedavisinde kullanılan karboplatin ve paklitaksel şemasındaki karboplatin ve özellikle rahim ağzı kanserinde radyoterapiyle birlikte verilen sisplatin, böbrek kanalcık hücrelerini etkileyerek magnezyumun geri emilimini azaltır. Etki doz ve kür sayısı arttıkça belirginleşir.
• İshal ve kusma: Bağırsaktan emilim azalır ve sıvıyla birlikte mineral kaybı artar.
• İştahsızlık ve az beslenme: Tat değişikliği ve bulantı nedeniyle magnezyumdan zengin besinlerin alımı düşer.
• Mide koruyucu ilaçlar: Uzun süre kullanılan proton pompası inhibitörleri bağırsaktan magnezyum emilimini azaltabilir.
• İdrar söktürücüler: Ödem ya da tansiyon için kullanılan bazı diüretikler idrarla kaybı artırır.
• Bazı hedefe yönelik ilaçlar: Çeşitli kanserlerde kullanılan bazı antikor tedavileri de böbrekten magnezyum kaybı yapar; jinekolojik kanserlerde daha az kullanılır.

Magnezyum Düşüklüğü Belirtileri: Hangi Şikayetler Düşündürür?

Belirtiler düşüklüğün derecesine ve ne kadar hızlı geliştiğine göre değişir. Hafif düşüklük çoğu zaman sessizdir; orta ve ağır düşüklükte şu yakınmalar görülebilir:

• Halsizlik, çabuk yorulma, iştahsızlık ve bulantı
• Kas krampları, özellikle gece bacaklarda; kaslarda seğirme ve titreme
• El, ayak ve ağız çevresinde uyuşma ya da karıncalanma
• Uykusuzluk, huzursuzluk, dikkat dağınıklığı
• Çarpıntı ya da kalp ritminde düzensizlik hissi
• Ağır düşüklükte bilinç bulanıklığı ya da nöbet

Bu belirtilerin birçoğu kemoterapinin diğer yan etkileriyle örtüşür. Karıncalanma periferik nöropatiyle, halsizlik kansızlıkla karışabilir; kronik yorgunluk yazımızda anlatılan yorgunluk da benzer hissedilir. Bu nedenle yakınmayı tek başına yorumlamak yerine kan testi ile doğrulamak gerekir.

Tanı: Kür Öncesi Kan Testinde Neye Bakılır?

Platin içeren şemalarda her kür öncesi alınan kanda kreatinin ile birlikte magnezyum, potasyum ve kalsiyum düzeyleri değerlendirilir. Magnezyum düşük bulunduğunda hekim, kaybın böbrekten mi yoksa bağırsaktan mı olduğunu anlamak için idrar magnezyum ölçümü isteyebilir. Çarpıntı tarif eden hastalarda elektrokardiyografi çekilir, çünkü magnezyum düşüklüğü kalp ritmini etkileyebilir.

Kan testi hücre sayımından farklıdır: kemoterapide kan değerlerinin düşmesi yazımız beyaz küre, trombosit ve hemoglobini anlatır; bu yazıda ele alınan değerler ise kanın mineral dengesidir. İkisi aynı tüpten değil, aynı günde alınan farklı testlerden okunur.

Tedavi: Ağızdan Takviye mi, Damar Yolu mu?

• Hafif, belirtisiz düşüklük: Ağızdan magnezyum tuzları önerilir. Günlük doz birkaç parçaya bölünerek alınır; tek seferde yüksek doz ishal yapar ve kaybı artırır.
• Belirtili ya da ağır düşüklük: Magnezyum damar yolundan, çoğunlukla kür günü serumun içinde ya da ayrı bir infüzyonla verilir. Bazı merkezlerde platin kürlerine magnezyum eklenmesi rutindir.
• Eşlik eden düşüklükler: Potasyum ve kalsiyum düşüklüğü magnezyum düzeltilmeden toparlanmaz; üçü birlikte planlanır.
• Nedenin gözden geçirilmesi: Uzun süreli mide koruyucu ya da idrar söktürücü kullanımı varsa hekim alternatifini değerlendirir; ishal ve kusma kontrol altına alınır.
• Takip: Tedavi boyunca her kürde, tedavi bittikten sonra kontrollerde ölçüm sürer. Böbrek kanalcıkları aylar içinde toparlandıkça takviye azaltılır.

Magnezyum takviyesi, kemoterapinin etkisini azaltmaz; bu konudaki endişeler nedeniyle takviyeyi bırakan hastalarda düşüklük derinleşebilir. Buna karşılık dozun ve şeklin kan değerlerine göre ayarlanması gerektiği için takviye kararı her zaman tedavi ekibiyle verilmelidir.

Beslenme: Magnezyumdan Zengin Besinler

Beslenme tek başına platin kaynaklı kaybı karşılamaya çoğu zaman yetmez, ancak tedaviyi destekler. Bulantı olan günlerde küçük porsiyonlar tercih edilebilir:

• Kabak çekirdeği, badem, ceviz, fındık ve susam
• Ispanak, pazı, semizotu gibi koyu yeşil yapraklı sebzeler
• Kuru fasulye, nohut, mercimek ve soya ürünleri
• Yulaf, bulgur, esmer pirinç gibi tam tahıllar
• Muz, avokado, kuru incir ve kuru kayısı
• Bitter çikolata ve magnezyum içeriği yüksek maden suları

Kalsiyum ve D vitamini ile ilişkisi nedeniyle kemik sağlığı da birlikte düşünülmelidir; D vitamini ve kalsiyum takviyeleri ve kanser tedavisine bağlı kemik erimesi konularını ayrı yazılarımızda ele aldık.

Bu Yazının Diğer Yazılarımızdan Farkı

Genel kemoterapi yan etkileri yazımız böbrek etkilerini ve sıvı desteğini kısaca anlatır; bu yazı yalnızca magnezyum dengesine odaklanır. Kalsiyumun yükselmesi (hiperkalsemi) ve tümör hücrelerinin hızla yıkılmasıyla potasyumun yükselmesi bu yazının konusu olan düşüklüğün tam tersi tablolardır ve ayrı değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Kemoterapi magnezyumu neden düşürür?

Sisplatin ve karboplatin gibi platin grubu ilaçlar böbrek kanalcıklarını etkileyerek magnezyumun idrarla kaybına yol açar. İshal, kusma, iştahsızlık ve bazı mide ilaçları bu kaybı artırır. Düşüklük çoğu zaman birkaç kürden sonra belirginleşir ve tedavi bittikten sonra da bir süre devam edebilir.

Magnezyum düşüklüğü belirtileri nelerdir?

Halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kas krampları, kaslarda seğirme, titreme, el ve ayaklarda karıncalanma, uykusuzluk ve çarpıntı sık görülen belirtilerdir. Hafif düşüklük hiç belirti vermeyebilir ve yalnızca kan testinde fark edilir.

Magnezyum takviyesini kendim alabilir miyim?

Kemoterapi sırasında takviyeye kendi başınıza başlamanız önerilmez. Dozu, süreyi ve ilaç şeklini kan değerlerinize göre tedavi ekibiniz belirler. Ağızdan alınan magnezyum ishal yapabilir ve bu da kaybı artırabilir; bazı hastalarda damar yolundan verilmesi gerekir.

Hipomagnezemi kalıcı mıdır?

Çoğu hastada tedavi bittikten aylar içinde böbrek kanalcıkları toparlanır ve değerler normale döner. Uzun süreli ya da yüksek dozlu platin tedavisi alanlarda düşüklük daha uzun sürebilir; bu nedenle tedavi sonrası kontrollerde magnezyum ölçümü sürdürülür.

Magnezyum düşükken potasyum ve kalsiyum neden de düşer?

Magnezyum, potasyumun böbrekte tutulması ve kalsiyumu düzenleyen hormonun çalışması için gereklidir. Bu yüzden magnezyum düzeltilmeden potasyum ve kalsiyum düşüklüğü de düzelmeyebilir. Hekiminiz bu üç değeri birlikte değerlendirir ve gerekirse birlikte düzeltir.

Kaynaklar

• NCI Sözlüğü: Hypomagnesemia
• Cancer Research UK: Carboplatin
• Cancer Research UK: Cisplatin
• NHS: Chemotherapy Side Effects

Kemoterapi sürecinde kan değerleriniz ve takviye kararları hakkında sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.